Afati për të kërkuar dëmshpërblim varet nga pala të cilës i drejtoheni. 2 vjet ndaj shoqërisë së sigurimit ose BSHS-së: kërkesa për dëmshpërblim paraqitet brenda 2 viteve nga data e aksidentit (Rregullorja e AMF-së nr. 125, datë 28.07.2021, Neni 5/2), dhe 2 vjet është edhe afati i padisë (Neni 115, pika ç e Kodit Civil — “shpërblimi sipas kontratës së sigurimit”). 3 vjet nëse padia ngrihet ndaj autorit të aksidentit personalisht (Neni 115, pika dh — “shpërblimi i dëmit jokontraktor”); ky afat nis nga dita kur i dëmtuari ka ditur ose duhej të dinte për dëmin dhe për personin që e ka shkaktuar (Neni 120). Këto afate nuk mund të ndryshohen me marrëveshje (Neni 116) dhe, nëse kalojnë, e drejta e padisë shuhet (Neni 112). Mos llogaritni që ankimi te shoqëria ose te AMF-ja ta ndalë orën: mënyra e sigurt për ta ndërprerë është padia në gjykatë (Neni 131).
Nga gjithë gabimet që bëhen pas një aksidenti rrugor, humbja e afatit të parashkrimit është nga më të vështirat për t’u riparuar: e drejta e padisë që nuk ushtrohet në kohë shuhet dhe nuk mund të realizohet më me anë të gjykatës (Neni 112 i Kodit Civil). Prandaj çdo i dëmtuar duhet të dijë saktësisht sa vjet ka kohë, ndaj cilës palë, dhe si e ndalon apo e ndërpret orën. Ky udhëzues shpjegon nenet e Kodit Civil të cituara verbatim, si dhe afatin e kërkesës sipas Rregullores së AMF-së.
1. Dy afatet paralele: 2 vjet vs 3 vjet
Kodi Civil i Republikës së Shqipërisë përcakton dy afate të ndryshme parashkrimi për të njëjtin aksident, në varësi të palës kundër së cilës ngrihet padia. Kjo nuk është kontradiktë — janë dy padi juridikisht të ndryshme që rrjedhin nga i njëjti fakt.
“Parashkruhen brenda afateve prej:
…
ç) dy vjetëve paditë për pagimin e shpërblimit sipas kontratës së sigurimit dhe risigurimit, si edhe të shumës përkatëse të rrjedhur nga sigurimi i detyrueshëm;
…
dh) tre vjetëve paditë për shpërblimin e dëmit jo kontraktor dhe paditë për kthimin e përfitimit pasuror pa të drejtë.”
Para padisë ndaj sigurimit vjen kërkesa për dëmshpërblim. Rregullorja e AMF-së nr. 125, datë 28.07.2021, Neni 5/2, thotë se ajo paraqitet “brenda një periudhe prej 2 viteve nga data e ndodhjes së aksidentit”, te shoqëria e sigurimit ose te BSHS-ja, sipas rastit. Padia ndaj shoqërisë lejohet vetëm pasi shoqëria nuk është përgjigjur brenda afatit të trajtimit, ose kur nuk jeni dakord me shumën e ofruar ose me shkaqet e refuzimit (Ligji 32/2021, Neni 10/10).
Cila padi ku përfshihet:
| Padia ngrihet ndaj | Baza ligjore | Afati |
|---|---|---|
| Shoqërisë së sigurimit të autorit (TPL) | Kontratë sigurimi + Neni 115/ç | 2 vjet |
| Autorit të aksidentit personalisht | Dëm jokontraktor + Neni 115/dh | 3 vjet |
| Byrosë Shqiptare të Sigurimit (BSHS) — Fondi i Kompensimit | Sigurim i detyrueshëm + Neni 115/ç | 2 vjet |
| Autorit + shoqërisë njëkohësisht (padi e përbashkët) | Të dyja bazat | Secila padi ruan afatin e vet; këshillë praktike: depozitojeni brenda 2 vjetëve |
Ndaj shoqërisë së sigurimit, e drejta rrjedh nga një kontratë — polica e TPL që sigurimi ka lidhur me pronarin e mjetit. Për këto padi, ligji cakton 2 vjet (Neni 115/ç). Ndaj autorit, e drejta rrjedh nga një dëm jokontraktor (deliktual) — një detyrim që lind vetvetiu nga fakti i dëmtimit. Për këto padi, ligji cakton 3 vjet (Neni 115/dh). Kjo është arsyeja pse ligji trajton të njëjtin aksident me dy afate paralele.
Kujtoni: Neni 116 e ndalon shprehimisht ndryshimin e këtyre afateve me marrëveshje:
“Është e pavlefshme marrëveshja e palëve për ndryshimin e afateve të parashkrimit dhe e çdo dispozite të këtij kreu.”
Pra, nëse shoqëria ju ofron një marrëveshje që “zgjat afatin”, ajo është e pavlefshme. Mos u mbështetni te një marrëveshje e tillë: mënyra e sigurt për ta ndërprerë orën është padia e depozituar në gjykatë (seksioni 3).
2. Kur nis “ora” e parashkrimit
Rregulli i përgjithshëm gjendet te Neni 117:
“Afati i parashkrimit fillon nga dita kur subjektit i ka lindur e drejta e padisë.”
Për dëmin jokontraktor (padia ndaj autorit), Neni 120 është më specifik:
“Për kërkimin e shpërblimit të dëmit jokontraktor, parashkrimi i padisë fillon nga dita kur i dëmtuari ka ditur ose duhej të dinte për dëmin e pësuar dhe për personin që e ka shkaktuar.”
Kjo dispozitë vlen për padinë ndaj autorit. Kërkesa te shoqëria e sigurimit ose te BSHS-ja ka pikënisje tjetër: 2 vjet nga data e aksidentit (Rregullorja e AMF-së, Neni 5/2), dhe ky nen nuk parashikon përjashtim për dëmin që zbulohet më vonë. Për padinë ndaj shoqërisë, Neni 117 e nis afatin nga dita kur lind e drejta e padisë, por masa e sigurt është ta llogaritni edhe atë nga data e aksidentit.
Ndaj autorit, “dita kur ka ditur ose duhej të dinte” NUK është gjithmonë dita e aksidentit. Ja disa skenare të ndryshme:
Dëmi është i qartë (mjeti i shkatërruar, plagë të dukshme) dhe autori dihet që në vend, prandaj edhe ndaj autorit llogaritni nga dita e aksidentit. Kërkesa te sigurimi llogaritet gjithmonë nga kjo ditë.
P.sh. dëmtim i shtyllës kurrizore që manifestohet 4 muaj pas aksidentit. Ndaj autorit, ora mund të nisë më vonë se dita e ngjarjes, nga dita kur keni ditur ose duhej të dinit për dëmin. Diagnoza mund të ndihmojë për ta provuar këtë datë, por gjykata mund të arrijë në përfundimin se duhej ta dinit më herët. Ndaj shoqërisë ose BSHS-së, kërkesa duhet paraqitur brenda 2 viteve nga data e aksidentit, edhe kur dëmtimi zbulohet më vonë.
Aksident me makinë të paidentifikuar (goditje-ikje). Ora ndaj autorit nis nga dita kur keni mësuar ose duhej të mësonit se kush është autori, që mund të jetë edhe para çdo njoftimi nga Policia. Kërkesa te Fondi i Kompensimit i BSHS-së, ose te siguruesi i drejtpërdrejtë kur zbatohet Neni 43 i Ligjit 32/2021, paraqitet brenda 2 viteve nga data e aksidentit.
Nëse dëmtimet çojnë në vdekje disa ditë ose javë pas aksidentit, kërkesa te shoqëria ose te BSHS-ja llogaritet përsëri nga data e aksidentit (Neni 5/2). Ndaj autorit, familjarët mund të argumentojnë sipas Nenit 120 se ora nis nga dita e vdekjes, kur mësuan për dëmin e tyre, por kjo datë nuk është e shkruar në Kod.
3. Ndërprerja e parashkrimit — çfarë e ndal orën
Këtu një gabim mund t’ju kushtojë shumë: të mendoni se “ankimi te shoqëria” ose “letra te AMF-ja” e ndal orën me siguri. Kodi Civil nuk i përmend këto hapa. Neni 131 rendit katër shkaqe ndërprerjeje:
“Parashkrimi ndërpritet:
a) me çdo veprim të personit fizik ose juridik të detyruar, që shpreh njohjen e saktë dhe të plotë të së drejtës të kreditorit;
b) me paraqitjen e padisë, të kundërpadisë ose të prapësimit, qoftë edhe në një gjykatë ose arbitrazh që nuk është kompetent nga pikëpamja tokësore ose lëndore për shqyrtimin e çështjes;
c) me çdo veprim që e vë debitorin në vonesë;
ç) me paraqitjen e kërkesës për ekzekutimin e detyrueshëm të vendimit gjyqësor apo të arbitrazhit përkatës, si dhe të çdo titulli ekzekutiv tjetër.”
Çfarë e ndërpret orën në praktikë:
- Padi civile në gjykatë — mënyra më e sigurt. Data e depozitimit protokollohet zyrtarisht.
- Njohja nga debitori — nëse shoqëria ose autori shprehin “njohjen e saktë dhe të plotë” të së drejtës suaj, për shembull me letër ku e pranojnë detyrimin, kjo e ndërpret orën. Një letër e paqartë mund të mos mjaftojë.
- Veprimi që e vë debitorin në vonesë — sipas Nenit 481, debitori vihet në vonesë me njoftim me shkrim. Nëse një letër konkrete e plotëson këtë kusht, varet nga interpretimi, prandaj mos u mbështetni vetëm te ajo.
- Kërkesë përmbarimore ndaj një titulli ekzistues — për raste kur ka tashmë një vendim.
Hapa mbi të cilët NUK duhet të mbështeteni për ta ndërprerë orën:
- Ankimi te shoqëria (Neni 10/7 i Ligjit 32/2021) — Neni 131 nuk e përmend. Nëse një ankim me shkrim mund të vlejë si veprim sipas pikës c, është çështje interpretimi, prandaj llogaritni sikur ora vazhdon të tiktakojë.
- Ankim te AMF-ja — as ky nuk përmendet te Neni 131. AMF-ja mund të vendosë sanksione ndaj shoqërisë, por llogaritni që koha e afatit civil rrjedh normalisht.
- Bisedime informale me shoqërinë — telefon, takime, oferta të pashkruara: mos u mbështetni te to. Një email është me shkrim dhe, sipas përmbajtjes, mund të ketë vlerë si njoftim ose si njohje e detyrimit, ndaj ruajeni dhe vlerësojeni me avokat, por mos e llogaritni si ndërprerje të sigurt.
- Vetëpremtimi “do të padis gjithsesi” — padia llogaritet vetëm kur depozitohet zyrtarisht në gjykatë.
Pas ndërprerjes nis një afat i ri, siç e bën të qartë Neni 134:
“Koha e kaluar para se të vërtetohej shkaku ndërprerës nuk llogaritet dhe pas zhdukjes së këtij shkaku fillon një afat parashkrimi i ri.”
Pra, nëse depozitoni padi një muaj para përfundimit të afatit dhe çështja zgjidhet në themel, afati i ri i parashkrimit fillon nga dita kur vendimi merr formë të prerë (Neni 135). Por, kur padia rrëzohet pa u zgjidhur çështja në themel ose kur gjykimi pushohet, parashkrimi nuk quhet i ndërprerë (po ky nen).
Kujdes me pikën “b” të Nenit 131. Edhe një padi e depozituar në gjykatë të gabuar (jokompetente) e ndërpret orën. Kjo mbrojtje ka një kufi: nëse padia rrëzohet pa u zgjidhur çështja në themel ose gjykimi pushohet, parashkrimi nuk quhet i ndërprerë (Neni 135). Prandaj, edhe kur jeni afër afatit, verifikoni me avokat cila është gjykata kompetente dhe mos e merrni si të mirëqenë që padia në gjykatë të gabuar ju mbron.
4. Pezullimi — kur ora ndalohet përkohësisht
Pezullimi është i ndryshëm nga ndërprerja: gjatë pezullimit, ora ndalon, dhe kur mbaron shkaku pezullues, ora vazhdon nga aty ku u ndal (nuk nis nga zero).
“Parashkrimi pezullohet:
…
d) për paditë e të miturve dhe personave të tjerë, që nuk kanë zotësi për të vepruar gjersa t’u emërohet përfaqësuesi ose të fitojnë këtë zotësi, si edhe për gjashtë muaj pasi është emëruar përfaqësuesi ose pasi kanë fituar zotësinë për të vepruar;
…
e) për paditë me objekt shpërblimin përkatës, të rrjedhura nga dëmtimi i shëndetit ose nga shkaktimi i vdekjes, pezullimi i parashkrimit vazhdon nga dita kur i është paraqitur kërkesa organit të sigurimeve shoqërore shtetërore dhe deri në ditën kur është caktuar pensioni ose është refuzuar ajo kërkesë;
ë) kur ka forcë madhore.”
Për rastet e aksidenteve, pezullimi mund të vijë kur:
- I dëmtuari është i mitur — ora ndalon gjersa t’i emërohet përfaqësuesi ose gjersa të fitojë zotësinë për të vepruar, plus 6 muaj pas kësaj (pika d). Mos llogaritni që ora pret automatikisht moshën 18 vjeç, sepse fëmija mund të ketë tashmë përfaqësues.
- I dëmtuari ka kërkesë pensioni për paaftësinë — ora ndalon nga dita e paraqitjes së kërkesës te organi i sigurimeve shoqërore deri në ditën kur caktohet pensioni ose refuzohet kërkesa.
- Forcë madhore — situata të jashtëzakonshme që bëjnë të pamundur ushtrimin e së drejtës.
Neni 130 shton një garanci minimale:
“Koha e pezullimit nuk llogaritet në afatin e parashkrimit. Kur pas zhdukjes së shkakut pezullues, koha që mbetet për t’u plotësuar parashkrimi është më e shkurtër se gjashtë muaj, ajo zgjatet deri në gjashtë muaj.”
Pra, nëse pas pezullimit ju kanë mbetur vetëm 2 muaj, ligji ju jep 6 muaj për të ngritur padinë. Këto rregulla të Kodit Civil lidhen me afatin e padisë. Neni 5/2 i Rregullores së AMF-së nuk përmend pezullim për kërkesën te sigurimi, prandaj llogaritni 2 vjet nga data e aksidentit.
5. Çfarë ndodh nëse humbet afati
E drejta e padisë shuhet dhe nuk mund të realizohet më me anë të gjykatës (Neni 112). Humbja e afatit 2-vjeçar ndaj sigurimit nuk e shuan vetvetiu padinë ndaj autorit, që ka afatin e vet prej 3 vjetësh. Ka edhe dy nuanca të tjera ligjore:
“Parashkrimi i plotësuar nuk mund të merret parasysh nga gjykata ose organi tjetër kompetent me nismën e vet, por vetëm me kërkesën e palës së interesuar.”
Kjo do të thotë: nëse depozitoni padi pas afatit dhe pala tjetër nuk e ngre çështjen e parashkrimit, gjykata nuk mund ta hedhë poshtë vetë për këtë arsye. Por mos llogaritni te kjo, sepse pala tjetër ka të drejtë ta ngrejë këtë prapësim.
“Debitori që ka përmbushur detyrimin e tij pas plotësimit të parashkrimit, nuk mund të kërkojë kthimin e shumës së parave ose të sendit, që ka dhënë vullnetarisht, edhe sikur të mos dinte se ishte plotësuar afati i parashkrimit.”
Pra, nëse afati ka mbaruar, por autori/sigurimi zgjedh të paguajë vullnetarisht, ai s’mund t’i kërkojë paratë mbrapsht. Edhe heqja dorë nga parashkrimi lejohet pasi të jetë plotësuar afati (Neni 126). Por këto janë zgjedhje të palës tjetër, jo të drejta mbi të cilat mund të mbështeteni.
6. Strategjia praktike: si t’i shfrytëzoni të dyja afatet
Meqë keni dy afate paralele (2 vjet për sigurimin, 3 vjet për autorin), mund t’i përdorni të dyja në mënyrë plotësuese. Ligji cakton afatet; radha më poshtë është këshillë praktike, jo kalendar ligjor:
- Sa më shpejt pas aksidentit: paraqitni kërkesë me shkrim ose në rrugë elektronike te shoqëria e sigurimit ose te BSHS-ja dhe ruani numrin e regjistrimit (Rregullorja e AMF-së, Neni 5). Afati i fundit është 2 vjet nga data e aksidentit, por duhet të lini kohë edhe për padinë, sepse padia ndaj shoqërisë vjen pas kërkesës (Ligji 32/2021, Neni 10/10).
- Plotësoni dosjen: afatet e trajtimit, 90 ditë kalendarike për dëmet ndaj personit dhe 30 ditë për dëmet ndaj pronës, llogariten nga depozitimi i kërkesës me dokumentacionin e plotë (Neni 10/1-2). Për dëmet ndaj pronës deri në 100 000 lekë, pagesa bëhet brenda 14 ditëve kalendarike nga paraqitja e kërkesës (Neni 12). Afatet e Nenit 10/1 nuk zbatohen për mjetet e regjistruara jashtë shtetit me karton jeshil dhe për mjetet e pasiguruara dhe të paidentifikuara sipas Nenit 41 (Neni 10/11).
- Nëse shoqëria ofron një shumë që nuk e pranoni ose e refuzon kërkesën: keni të drejtë të ankoheni te shoqëria, e cila duhet t’ju përgjigjet brenda 15 ditëve kalendarike (Neni 10/7), dhe mund t’i drejtoheni edhe AMF-së. Kujdes: mos llogaritni që kjo ta ndalë orën 2-vjeçare.
- Nëse shoqëria nuk përgjigjet brenda afatit të trajtimit: ankimi i Nenit 10/7 lidhet me njoftimin për shumën ose për refuzimin, ndërsa për heshtjen Neni 10/10 ju jep të drejtën e padisë.
- Mjaft kohë para se të mbushen 2 vjet: nëse akoma s’keni zgjidhje, përgatitni dhe depozitoni padinë civile ndaj shoqërisë, për të ruajtur afatin 2-vjeçar.
- Nëse autori nuk kishte sigurim të vlefshëm: mos prisni vitin e tretë. Kërkesa i drejtohet BSHS-së ose shoqërisë së sigurimit (Ligji 32/2021, Nenet 41, 43, 44) dhe paraqitet brenda 2 viteve nga data e aksidentit.
- Padia ndaj autorit: afati 3-vjeçar mbetet rrugë e veçantë, nëse padia ndaj shoqërisë ka probleme. Ai vlen për padinë personalisht ndaj autorit, jo për kërkesën te sigurimi.
Avokati mund të depozitojë padi të përbashkët ndaj shoqërisë së sigurimit dhe autorit njëkohësisht. Secila padi ka afatin e vet, por depozitimi brenda afatit të parë që mbaron (2 vjet) i ruan të dyja dhe lejon që fajësia të shqyrtohet në të njëjtin gjykim.
Për detaje se sa zgjat vetë procesi i dëmshpërblimit (afatet e trajtimit të kërkesës, jo të parashkrimit), shihni “Sa zgjat në praktikë procesi i dëmshpërblimit”. Për rrugët e ankimit, shihni “Si të ankoheni te AMF-ja”.
Rregulli praktik i sigurt: kjo është këshillë, jo afat ligjor. Mos e lini padinë për muajin e fundit, që të keni marzh për korrigjime procedurale. Në muajin e 24-të afati mund t’ju humbasë për shkak të festave, pushimeve, ndryshimit të avokatit ose dokumentacionit që vjen me vonesë. Një ditë vonesë mund t’ju kushtojë të drejtën e padisë.
7. Si ju ndihmon Valore
Parashkrimi mund të shkaktojë dëme të pakthyeshme. Kush pret deri afër fundit të vitit të dytë për “përgjigje nga sigurimi” dhe nuk depoziton padinë në kohë rrezikon ta humbasë të drejtën e padisë. Ekipi i Valore e studion çështjen tuaj që në konsultimin e parë dhe ju tregon qartë sa kohë ju ka mbetur ndaj sigurimit dhe ndaj autorit. Konsultimi është falas. Ju paguani vetëm në rast rezultati, pa asnjë rrezik ekonomik.
Kontakt: Telefononi +355 4 530 1358 ose plotësoni formën e kontaktit. Konsulentët tanë janë në dispozicion 24 orë në ditë, edhe në shtëpi ose me video-call.
Përfundim
Dy afate paralele. 2 vjet ndaj shoqërisë së sigurimit ose BSHS-së: kërkesa paraqitet brenda 2 viteve nga data e aksidentit (Rregullorja e AMF-së, Neni 5/2), dhe po aq është afati i padisë sipas Nenit 115/ç. 3 vjet ndaj autorit personalisht sipas Nenit 115/dh, me afat që nis kur keni ditur ose duhej të dinit për dëmin dhe për autorin (Neni 120). Mënyra e sigurt për ta ndërprerë afatin është padia në gjykatë; mos u mbështetni te ankimet administrative ose te bisedimet me sigurimin. Nëse humbet afati, e drejta e padisë shuhet (Neni 112). Rregulli i vetëm i sigurt: kalendar zyrtar që në ditën e parë, dhe padi e depozituar shumë kohë para muajit të fundit.
Pse Valore
Jemi në krahun tuaj, jo të sigurimeve
Afati i parashkrimit nuk pret: kur mbaron, e drejta e padisë shuhet. Sa më herët të keni një ekip në krahun tuaj, aq më shumë kohë ju mbetet për të negociuar me sigurimin.
- Mbi 28 vjet përvojëPrej më shumë se 28 vitesh menaxhojmë çështje dëmshpërblimi në fushën civile dhe penale.
- Mbi 400 profesionistëNë ekipin tonë punojnë avokatë, konsulentë ligjorë, inxhinierë të aksidenteve, mjekë ligjorë dhe psikologë.
- Konsultimi është falasNa tregoni çfarë ndodhi. Për konsultimin nuk paguani asgjë.
- Pagesë vetëm në rast rezultatiPagesa jonë është përqindje e dëmshpërblimit që merrni dhe caktohet kur na e besoni çështjen. Të gjitha shpenzimet e nevojshme i përballojmë ne.
- Në dispozicion 24 orë në ditëKonsulentët tanë ju takojnë në shtëpi ose me video-call. Jemi gati të ndërhyjmë në të gjithë Shqipërinë.
- I njëjti sistem si në ItaliSistemin e strukturuar dhe të certifikuar që zbatojmë në Itali, tani e ofrojmë edhe për Shqipërinë.
Tiranë, Bulevardi Dëshmorët e Kombit, Kullat Binjake, kulla 1, kati 10, dera 33 · info@valore.al
Lexoni gjithashtu: