Dëmi moral pas aksidentit rrugor në Shqipëri llogaritet sipas Nenit 25, pika 4 të Ligjit Nr. 32/2021 dhe Nenit 19 të Rregullores së AMF nr. 125/2021. Për të dëmtuarin me paaftësi të përhershme, ai është një raport fiks i dëmit biologjik, sipas shkallës së paaftësisë: 3/4 deri në 30%, 4/5 mbi 30% deri në 45%, sa dëmi biologjik mbi 45% deri në 60%, 5/4 mbi 60% deri në 75% dhe 3/2 mbi 75%. Shuma më e lartë, 1 650 000 lekë, arrihet vetëm me paaftësi 100% deri në moshën 20 vjeç. Për familjarët e të ndjerit (prind, fëmijë, bashkëshort), kufiri është deri në 220 000 lekë secili; për vëllezër dhe motra, deri në gjysmën e kësaj shume (110 000 lekë). Për paaftësi të përkohshme: jo më shumë se 15 000 lekë për çdo muaj, për një periudhë deri në 6 muaj. Dëmi moral llogaritet veçmas nga dëmi biologjik, ekzistencial dhe pasuror, të gjitha bashkë brenda kufirit për person, i cili varet nga viti i lidhjes së kontratës: 32 000 000 lekë për kontratat e vitit 2026 e në vijim, 30 000 000 lekë për ato të vitit 2025.
Dëmi moral është një term që të dëmtuarit e dëgjojnë nga shoqëria e sigurimit ose nga miqtë, por jo gjithmonë dihet sa lekë përcaktojnë konkretisht ligji dhe rregullorja, ose se dëmi moral llogaritet veçmas nga dëmet e tjera. Prandaj, kur ju vjen një ofertë, ia vlen të kontrolloni nëse ky zë është i shkruar më vete dhe nëse është llogaritur sipas raportit të duhur.
1. Çfarë është dëmi moral sipas ligjit shqiptar
Kodi Civil i Republikës së Shqipërisë e njeh dëmin jopasuror, ku bën pjesë edhe dëmi moral, që në Nenin 625, të ndryshuar me ligjin nr. 17/2012:
“Personi që pëson një dëm jopasuror ka të drejtë të shpërblehet kur: a) ka pësuar një dëmtim të shëndetit, të integritetit fizik ose psikik të tij; …”
Në gjuhë të përditshme, dëmi moral është dhembja shpirtërore: vuajtja psikologjike gjatë mjekimit, ankthi për të ardhmen, frika për të hipur sërish në makinë, humbja e vetëbesimit. Rregullorja e AMF e përshkruan si „dhimbje e vuajtje shpirtërore individuale dhe e familjarëve të të dëmtuarit“ (Neni 19, pika 1). Nuk është e njëjtë me shpenzimet konkrete (ato janë dëm pasuror), as me vetë dëmin biologjik. Është zë më vete, por për paaftësinë e përhershme shuma e tij llogaritet si raport i dëmit biologjik, sipas shkallës së paaftësisë.
Dëmi biologjik — cenimi i shëndetit, i integritetit fizik dhe/ose psikik, i llogaritur sipas moshës dhe % të paaftësisë. Dëmi moral — dhembja psikike dhe emocionale që pason lëndimin. Dëmi ekzistencial — ndryshimi i mënyrës së jetesës, humbja e aktiviteteve normale. Rregullorja i njeh këto të tria si format e dëmit jopasuror (Neni 17, pika 3). Ato llogariten veçmas, por për paaftësinë e përhershme dëmi moral dhe ai ekzistencial nisen nga dëmi biologjik. Për një udhëzues të plotë të ndarjes, shihni “Cilat janë llojet e dëmeve që mbulon sigurimi”.
2. Formula konkrete e llogaritjes — Neni 25/4 dhe Rregullorja e AMF
Ligji Nr. 32/2021, në Nenin 25, pikën 4, i vendos kufijtë e dëmit moral, ndërsa Rregullorja e AMF nr. 125, datë 28.07.2021, tregon si llogaritet ai. Për kërkesën ndaj shoqërisë së sigurimit, shuma nuk varet nga vlerësimi subjektiv i shoqërisë: këto rregulla zbatohen detyrimisht.
“b) vlera e dëmit moral për çdo person të dëmtuar me pasojë paaftësi të përhershme për punë është nga 3/4 deri në 3/2 e dëmit biologjik sipas shkronjës ‘a’ të pikës 4 të këtij neni;”
“ë) vlera e dëmit moral për çdo person të dëmtuar është jo më shumë se 15 000 (pesëmbëdhjetë mijë) lekë për çdo muaj paaftësi të përkohshme;”
Pra formula ka dy pjesë të veçanta, sipas llojit të paaftësisë:
- Paaftësi e përhershme: dëmi moral = dëmi biologjik × raporti që i takon shkallës së paaftësisë. Dëmi biologjik llogaritet sipas moshës dhe shkallës së paaftësisë; 110 000 lekë për çdo 10% është tavani i Nenit 25/4/a, jo shuma që vlen për të gjithë.
- Paaftësi e përkohshme: dëmi moral = jo më shumë se 15 000 lekë për çdo muaj paaftësi të përkohshme, të cilën e përcakton organi kompetent shëndetësor për një periudhë deri në 6 muaj (Rregullorja, Neni 16, pika 2, dhe Neni 19, pika 4). Pra për 4 muaj paaftësi të përkohshme, tavani i dëmit moral është 60 000 lekë.
Fjalët „nga 3/4 deri në 3/2“ te ligji nuk lënë një hapësirë vlerësimi që ndryshon nga rasti në rast. Rregullorja ia cakton secilës shkallë paaftësie një raport të vetëm (Neni 19, pika 2, shkronja a):
| Shkalla e paaftësisë | Dëmi moral |
|---|---|
| Deri në 30% | 3/4 e dëmit biologjik |
| Mbi 30% deri në 45% | 4/5 e dëmit biologjik |
| Mbi 45% deri në 60% | Sa dëmi biologjik (1×) |
| Mbi 60% deri në 75% | 5/4 e dëmit biologjik |
| Mbi 75% | 3/2 e dëmit biologjik |
Mosha hyn në llogaritje vetëm përmes dëmit biologjik, ndërsa natyra e dëmtimit hyn përmes përqindjes që i jepet sipas tabelës nr. 2 të rregullores. Kohëzgjatja e mjekimit dhe ndikimi psikologjik i dokumentuar nuk e ndryshojnë raportin. Dëmi ekzistencial ka të njëjtat raporte (Neni 20, pika 2, shkronja a, ku shkalla e katërt shkruhet „nga 60%“), por llogaritet veçmas.
Dëmi biologjik, mbi të cilin llogaritet raporti, është ky (Neni 18, pika 3):
| Mosha | Paaftësi deri në 30% | Paaftësi mbi 30% |
|---|---|---|
| Deri në 20 vjeç | 100 000 lekë | 110 000 lekë |
| 21 deri në 30 vjeç | 85 000 lekë | 100 000 lekë |
| 31 deri në 50 vjeç | 50 000 lekë | 85 000 lekë |
| 51 deri në 70 vjeç | 40 000 lekë | 65 000 lekë |
| Mbi 70 vjeç | 35 000 lekë | 55 000 lekë |
Neni 18, pika 3, i jep këto shuma, por nuk thotë vetë për çfarë njësie janë. Ne i lexojmë së bashku me kufirin e pikës 2, pra për çdo 10% paaftësi, dhe mbi këtë lexim janë ndërtuar të gjitha shifrat e llogaritura më poshtë. Rregullorja nuk e sqaron si trajtohen shkallët ndërmjet dhjetësheve, si 25%.
3. Tabela e shumave sipas moshës dhe % paaftësisë
Më poshtë është dëmi moral i të dëmtuarit për çdo shkallë paaftësie dhe grupmoshë, në lekë, i llogaritur nga dëmi biologjik dhe raporti i shënuar në kllapa. Këto shuma nuk ndryshojnë nga viti në vit. Ajo që ka ndryshuar janë kufijtë e përgjithshëm të mbulimit, të cilët ndjekin vitin e lidhjes së kontratës, jo vitin e aksidentit.
| Paaftësia (raporti) | Deri në 20 vjeç | 21–30 vjeç | 31–50 vjeç | 51–70 vjeç | Mbi 70 vjeç |
|---|---|---|---|---|---|
| 10% (3/4) | 75 000 | 63 750 | 37 500 | 30 000 | 26 250 |
| 20% (3/4) | 150 000 | 127 500 | 75 000 | 60 000 | 52 500 |
| 30% (3/4) | 225 000 | 191 250 | 112 500 | 90 000 | 78 750 |
| 40% (4/5) | 352 000 | 320 000 | 272 000 | 208 000 | 176 000 |
| 50% (1×) | 550 000 | 500 000 | 425 000 | 325 000 | 275 000 |
| 60% (1×) | 660 000 | 600 000 | 510 000 | 390 000 | 330 000 |
| 70% (5/4) | 962 500 | 875 000 | 743 750 | 568 750 | 481 250 |
| 80% (3/2) | 1 320 000 | 1 200 000 | 1 020 000 | 780 000 | 660 000 |
| 90% (3/2) | 1 485 000 | 1 350 000 | 1 147 500 | 877 500 | 742 500 |
| 100% (3/2) | 1 650 000 | 1 500 000 | 1 275 000 | 975 000 | 825 000 |
Shembull ilustrues: një person hipotetik 40 vjeç, me paaftësi 50%, do të kishte dëm biologjik 5 × 85 000 = 425 000 lekë. Te kjo shkallë dëmi moral është sa dëmi biologjik, pra 425 000 lekë. Po aq, por veçmas, do të ishte edhe dëmi ekzistencial.
Për paaftësi të përkohshme nuk ka tabelë sipas përqindjes. Ligji vendos vetëm tavanin: jo më shumë se 15 000 lekë për çdo muaj paaftësi të përkohshme, ndërsa rregullorja e përcakton këtë paaftësi për një periudhë deri në 6 muaj (Neni 16, pika 2). Tavani sipas kohëzgjatjes së periudhës është:
- 1 muaj → deri në 15 000 lekë
- 3 muaj → deri në 45 000 lekë
- 6 muaj → deri në 90 000 lekë
I njëjti tavan vlen veçmas edhe për dëmin ekzistencial (Neni 20, pika 4).
4. Dëmi moral për familjarët
Ligji shqiptar njeh një të drejtë të veçantë të familjarëve të të dëmtuarit për të kërkuar dëmshpërblim moral. Ky zë llogaritet veçmas për secilin familjar, prandaj ia vlen të kontrolloni nëse është përfshirë në ofertë.
Kur i dëmtuari është gjallë, por me paaftësi të përhershme
“ç) vlera e dëmit moral për secilin nga familjarët e të dëmtuarit/ës, prind/fëmijë/bashkëshort, do të jetë jo më shumë se 1/5 e përfitimit të dëmtuarit me pasojë paaftësinë e përhershme për punë sipas shkronjës ‘b’ të kësaj pike dhe për secilin nga familjarët vëlla/motër vlera e përfitimit do të jetë jo më shumë se 1/2 e shumës që përfiton secili nga familjarët prind/bashkëshort/fëmijë;”
Formula: dëmi moral i familjarit (prind/fëmijë/bashkëshort) = deri në 1/5 e dëmit moral të vetë të dëmtuarit. Shembull ilustrues: nëse një i dëmtuar hipotetik 18 vjeç, me paaftësi 60%, do të kishte dëm biologjik 660 000 lekë (6 × 110 000) dhe dëm moral po 660 000 lekë, atëherë secili prind/fëmijë/bashkëshort mund të kërkonte deri në 132 000 lekë. Secili vëlla ose motër mund të kërkonte deri në gjysmën e kësaj shume (66 000 lekë). Me të njëjtat thyesa, familjarët kanë një zë më vete edhe për dëmin ekzistencial (Neni 25/4/d).
Kur i dëmtuari vdes në aksident
Për vdekjen, shifrat janë të veçanta dhe të përcaktuara në një shkronjë tjetër të po kësaj pike të Nenit 25:
“dh) vlera e dëmit moral për secilin nga familjarët e të ndjerit/ës, prind/fëmijë/bashkëshort, për vdekjen e të afërmit do të jetë jo më shumë se 220 000 (dyqind e njëzet mijë) lekë dhe për secilin nga familjarët vëlla/motër vlera e përfitimit është jo më shumë se 1/2 e shumës që përfiton secili nga familjarët prind/bashkëshort/fëmijë;”
Edhe këto shuma janë tavane për secilin familjar. Veç tyre, dëmi ekzistencial ka kufij të njëjtë më vete (Neni 25/4/e). Për detaje të plota se kush mund të kërkojë dëmshpërblim në rast vdekjeje dhe si llogariten shumat, shihni “Kush merr dëmshpërblimin kur dikush vdes në aksident rrugor”.
5. Si provohet dëmi moral në praktikë
Për paaftësinë e përhershme, dëmi moral ka një masë objektive: është raport i dëmit biologjik. Raportin e cakton shkalla e paaftësisë, jo sasia e provave për vuajtjen. Prandaj dokumentimi shërben për të provuar bazën e llogaritjes: dëmtimet, pasojat e tyre dhe përqindjen. Këtë koeficient e jep KMCAP ose komisioni mjekësor i ngritur nga shoqëria e sigurimit, me të paktën 3 mjekë specialistë, duke u mbështetur te tabela nr. 2 (Rregullorja e AMF, Neni 14, pika 5).
Provat mund të ndikojnë edhe te shumat që kanë vetëm tavan („jo më shumë se“): te dëmi moral për paaftësinë e përkohshme dhe te zërat e familjarëve.
Provat kryesore:
- Epikriza dhe kartelat mjekësore — përshkrimi i dëmtimeve dhe i mjekimit, kohëzgjatja e trajtimit
- Raporti i mjekësisë ligjore — dëshmi e dobishme për komisionin, por përqindjen e jep KMCAP ose komisioni
- Raporte psikologjike — kur vërtetohet ndikim psikologjik (ankth, depresion, PTSD)
- Dëshmi të familjarëve dhe të afërmve — ndryshimi i sjelljes së të dëmtuarit para dhe pas aksidentit
- Historia mjekësore paraprake — sepse kur pasojat ndërthuren me ato të një aksidenti të vjetër, përqindja e mëhershme zbritet nga vlerësimi (tabela nr. 2, Parimet metodologjike)
- Dokumentimi i planeve të prishura — udhëtime të anuluara, martesa të shtyra, sport që s’praktikohet më, aktivitete të lëna
Një dosje më e plotë nuk e çon dëmin moral më lart brenda ndonjë intervali, sepse për paaftësinë e përhershme një interval të tillë nuk ka. Ajo ndihmon që të gjitha dëmtimet të merren parasysh, që përqindja të jetë e saktë dhe që mosha e raporti të zbatohen drejt.
6. Dëmi psikologjik: PTSD, ankth, depresion pas aksidentit
Pasojat psikologjike — sindroma post-traumatike (PTSD), krizat e ankthit, depresioni klinik — nuk janë zë më vete në llogaritjen ndaj shoqërisë së sigurimit. Rregullorja e njeh dëmin jopasuror në tri forma: biologjik, moral dhe ekzistencial (Neni 17, pika 3). Vuajtja shpirtërore hyn te dëmi moral (Neni 19, pika 1), ndërsa integriteti psikik përmendet te dëmi biologjik (Neni 18, pika 1). Kodi Civil, nga ana e tij, flet në Nenin 641 për dëmin në shëndet në përgjithësi:
“Personi që i ka shkaktuar tjetrit një dëm në shëndetin e tij, detyrohet ta shpërblejë dëmin, duke patur parasysh humbjen ose pakësimin e aftësisë për punë të të dëmtuarit, shpenzimet që janë bërë për mjekimin e tij, si dhe shpenzime të tjera që kanë lidhje me dëmin e shkaktuar.”
Neni 641 nuk i përmend veçmas dëmtimet psikologjike dhe nuk i ndryshon shumat e rregullores për kërkesën ndaj shoqërisë së sigurimit. Prandaj një diagnozë e psikiatrit nuk shton vetvetiu një shumë mbi dëmin moral. Shkallën e paaftësisë e jep KMCAP ose komisioni mjekësor, „sipas artikujve të paraqitur në tabelën 2“, dhe kjo tabelë nuk ka zë të veçantë për PTSD, ankth ose depresion. Nëse një përqindje për pasojat psikike mund të njihet në një rast konkret, kjo duhet shqyrtuar me avokatin, bashkë me dokumentet mjekësore. Kur ka disa dëmtime, përqindjet nuk mblidhen thjesht: me Metodën Gjeometrike, përqindja më e lartë llogaritet e plotë, e dyta përgjysmë, e treta një e katërt e kështu me radhë.
Në rastet ku psikologu ose psikiatri konfirmon dëmtim afatgjatë, rekomandohet:
- Vizitat e rregullta te specialisti me raport të hollësishëm secilën herë
- Paraqitja e këtyre raporteve te KMCAP ose te komisioni mjekësor i shoqërisë së sigurimit, që shkalla e paaftësisë të vlerësohet me të gjitha dokumentet përpara
- Dokumentimi i ilaçeve dhe i shpenzimeve të mjekimit, sepse shpenzimet spitalore e farmaceutike shtohen kur vërtetohen me dokumente të rregullta (Rregullorja e AMF, Neni 14, pika 1, dhe Neni 16, pika 5). Nëse kostot e terapisë hyjnë te këto shpenzime, shqyrtohet sipas rastit.
- Përfshirja e psikologut si dëshmitar ekspert nëse çështja shkon në gjykatë
Shembull hipotetik: një grua 34 vjeç, pasagjere në një aksident, mbetet me 20% paaftësi të përhershme sipas komisionit mjekësor, dhe psikiatri i dokumenton një sindromë post-traumatike. Te mosha e saj dëmi biologjik do të ishte 2 × 50 000 = 100 000 lekë, dëmi moral 3/4 × 100 000 = 75 000 lekë dhe dëmi ekzistencial po 75 000 lekë, gjithsej 250 000 lekë. Raporti psikiatrik nuk shton një zë të katërt. Po të njihej nga komisioni një pasojë e dytë me 20%, shkalla me Metodën Gjeometrike do të ishte 20 + 10 = 30%, jo 40%. Atëherë dëmi biologjik do të ishte 150 000 lekë, dëmi moral 112 500 lekë dhe dëmi ekzistencial 112 500 lekë, gjithsej 375 000 lekë. Këtu nuk janë përfshirë të ardhurat e humbura dhe shpenzimet spitalore e farmaceutike. Ky nuk është premtim për asnjë rast real.
7. Si ju ndihmon Valore
Te paaftësia e përhershme, puna për dëmin moral është kontrolli i llogaritjes: a është zbatuar grupmosha e duhur, a është e saktë shkalla e paaftësisë dhe a është përdorur raporti që i takon asaj shkalle. Te paaftësia e përkohshme dhe te familjarët, kërkohet edhe dokumentimi i shumës brenda tavanit. Ekipi i Valore e ndjek çështjen në 5 hapa: studimi, dokumentacioni, vlerësimi, negociata dhe mbyllja. Konsultimi është falas dhe pagesa jonë bëhet vetëm në rast rezultati.
Kontakt: Telefononi +355 4 530 1358 ose plotësoni formën e kontaktit. Konsulentët tanë janë në dispozicion 24 orë në ditë, edhe në shtëpi ose me video-call.
Përfundim
Dëmi moral pas aksidentit rrugor në Shqipëri ka rregulla të qarta. Për paaftësinë e përhershme është raport fiks i dëmit biologjik sipas shkallës së paaftësisë, nga 26 250 lekë për paaftësi 10% mbi moshën 70 vjeç deri në 1 650 000 lekë për paaftësi 100% deri në moshën 20 vjeç. Për paaftësinë e përkohshme është jo më shumë se 15 000 lekë në muaj, për një periudhë deri në 6 muaj. Për familjarët, deri në 220 000 lekë secili në rast vdekjeje ose deri në 1/5 e dëmit moral të të dëmtuarit në rastet e paaftësisë së përhershme, ndërsa për vëllezër e motra deri në gjysmën e këtyre shumave. Pasojat psikologjike (PTSD, ankth, depresion) nuk janë zë i veçantë mbi këto shuma. Prandaj oferta e sigurimit kontrollohet me tri pyetje: a është e saktë mosha, a është e saktë shkalla e paaftësisë dhe a është zbatuar raporti i duhur.
Pse Valore
Jemi në krahun tuaj, jo të sigurimeve
Dëmi moral nuk ka fatura, por për paaftësinë e përhershme ka rregulla të sakta: moshën, shkallën e paaftësisë dhe raportin. Ja çfarë sjell Valore kur duhet kontrolluar kjo llogaritje.
- Mbi 28 vjet përvojëPrej më shumë se 28 vitesh menaxhojmë çështje dëmshpërblimi në fushën civile dhe penale.
- Mbi 400 profesionistëNë ekipin tonë punojnë avokatë, konsulentë ligjorë, inxhinierë të aksidenteve, mjekë ligjorë dhe psikologë.
- Konsultimi është falasNa tregoni çfarë ndodhi. Për konsultimin nuk paguani asgjë.
- Pagesë vetëm në rast rezultatiPagesa jonë është përqindje e dëmshpërblimit që merrni dhe caktohet kur na e besoni çështjen. Të gjitha shpenzimet e nevojshme i përballojmë ne.
- Në dispozicion 24 orë në ditëKonsulentët tanë ju takojnë në shtëpi ose me video-call. Jemi gati të ndërhyjmë në të gjithë Shqipërinë.
- I njëjti sistem si në ItaliSistemin e strukturuar dhe të certifikuar që zbatojmë në Itali, tani e ofrojmë edhe për Shqipërinë.
Tiranë, Bulevardi Dëshmorët e Kombit, Kullat Binjake, kulla 1, kati 10, dera 33 · info@valore.al
Lexoni gjithashtu: