Po, mundeni. Ligji Nr. 32/2021 ia njeh të drejtën e kërkesës, të ankimit dhe të padisë drejtpërdrejt palës së dëmtuar dhe nuk kërkon që ju të keni përfaqësues. Për një dëm të vogël material, me faj të qartë dhe dokumente në rregull, shumë njerëz ia dalin vetë. Kur ka lëndime trupore, vdekje, faj të kontestuar, mjet të pasiguruar ose të huaj, ofertë që nuk ju bind ose refuzim, pabarazia me shoqërinë e sigurimit rritet dhe gabimet kushtojnë shtrenjtë.
Pas aksidentit, pyetja vjen shpejt: ta ndiqni vetë dosjen me shoqërinë e sigurimit apo t’ia besoni dikujt tjetër? Disa njerëz duan ta mbyllin shpejt dhe pa ndërmjetës. Të tjerë mendojnë se një përfaqësues do t’u kushtojë më shumë sesa do t’u sjellë. Përgjigjja e ndershme varet nga rasti. Ka dosje që një person i kujdesshëm i mbyll vetë pa problem, dhe ka dosje ku një nënshkrim i nxituar ose një afat i humbur nuk rregullohet më. Më poshtë i ndajmë këto raste një nga një, me nenet e ligjit që i qëndrojnë pas.
1. Çfarë thotë ligji: a ju duhet avokat?
Jo, ligji nuk ju detyron. Neni 10 i Ligjit Nr. 32/2021 „Për sigurimin e detyrueshëm në sektorin e transportit“ ia njeh të drejtat drejtpërdrejt „palës së dëmtuar“ dhe nuk kërkon që kërkesa të kalojë nëpërmjet një përfaqësuesi. Kërkesën për dëmshpërblim mund ta depozitoni ju vetë, dhe shoqëria e sigurimit ka të njëjtat detyrime ndaj jush, qoftë kur e depozitoni vetë, qoftë kur e depoziton dikush në emrin tuaj. Afatet e trajtimit janë të njëjta:
„1. Siguruesi përgjegjës është i detyruar të trajtojë çdo kërkesë për dëmshpërblim brenda afateve të mëposhtme:
a) për dëme ndaj personit brenda 90 (nëntëdhjetë) ditëve kalendarike nga data e depozitimit të kërkesës për dëmshpërblim;
b) për dëme ndaj pronës brenda 30 (tridhjetë) ditëve kalendarike nga data e depozitimit të kërkesës për dëmshpërblim.“
E njëjta gjë vlen për hapin pasues. Nëse nuk jeni dakord me përgjigjen, ankimi ju takon personalisht:
„7. Pala e dëmtuar, me marrjen e njoftimit sipas pikave 3 dhe 6 të këtij neni, ka të drejtën e ankimimit pranë shoqërisë së sigurimit. Shoqëria e sigurimit është e detyruar t’i përgjigjet ankimit të palës së dëmtuar brenda 15 (pesëmbëdhjetë) ditëve kalendarike nga data e paraqitjes së ankimit.“
Pra, e drejta është e juaja nga fillimi deri në fund. Pyetja që mbetet është praktike: sa i ndërlikuar është rasti juaj dhe sa rrezikoni nëse diçka shkon keq. Për procesin e plotë hap pas hapi, kemi një udhëzues të veçantë: si të merrni dëmshpërblimin që meritoni pas aksidentit. Këtu ndalemi te vendimi.
2. Rastet kur ia dilni vetë
Rasti tipik që një person mund ta ndjekë vetë duket kështu: përplasje e lehtë mes dy makinave, asnjë i lënduar, dëm vetëm te karroceria, dhe drejtuesi tjetër e pranon se e ka fajin. Për këto raste ligji ka parashikuar edhe një rrugë të shkurtër. Kur dëmi është i vogël dhe të dy drejtuesit bien dakord, mjafton Raporti Europian i Aksidenteve:
„2. Drejtuesit e mjeteve të përfshirë në një aksident rrugor, për dëmet ndaj pronës në vlerë deri në 30 000 (tridhjetë mijë) lekë, nëse bien dakord, duhet të plotësojnë, të nënshkruajnë dhe të shkëmbejnë Raportin Europian të Aksidenteve. Nëse nuk bien dakord, duhet të marrin procesverbalin e konstatimit të shkeljes nga Policia Rrugore.“
Si plotësohet ky formular pa gabime, e kemi shpjeguar te udhëzuesi për Raportin Europian (CMR). Për dëmet mbi 30 000 lekë, ligji kërkon procesverbalin e Policisë Rrugore (Neni 14, pika 5).
Për dëmet ndaj pronës deri në 100 000 lekë, ligji i jep siguruesit një afat më të shkurtër pagese se zakonisht:
„Përjashtimisht nga parashikimi i shkronjës “b” të pikës 1 të nenit 10, kërkesat për dëmshpërblim për dëme ndaj pronës me vlerë deri në 100 000 (njëqind mijë) lekë do të paguhen nga shoqëritë e sigurimit brenda 14 (katërmbëdhjetë) ditëve kalendarike nga data e paraqitjes së kërkesës për dëmshpërblim.“
Në praktikë, ia dilni vetë kur plotësohen njëkohësisht këto kushte:
- Askush nuk është lënduar, as lehtë. Dhimbja në qafë ose në shpinë mund të shfaqet ditë më vonë, prandaj mos e quani rast vetëm material para se të jeni kontrolluar nga mjeku.
- Faji është i qartë dhe është shkruar diku: në Raportin Europian të nënshkruar nga të dy, ose në procesverbalin e policisë.
- Të dy mjetet kanë sigurim të vlefshëm në Shqipëri dhe drejtuesi tjetër është i identifikuar.
- Dëmi është vetëm te mjeti ose te sendet dhe e dini sa kushton riparimi, me preventiv ose faturë.
- Keni kohë dhe durim për të ndjekur shkresat, kopjet dhe afatet.
Nëse një nga këto kushte mungon, rasti nuk është më „i thjeshtë“, edhe kur shuma duket e vogël.
3. Si ta ndiqni vetë një kërkesë të thjeshtë
Nëse rasti juaj hyn në grupin e mësipërm, vendimi për ta bërë vetë është i arsyeshëm. Listën e plotë të dokumenteve e gjeni te dokumentacioni i nevojshëm për të kërkuar dëmshpërblim. Ajo që duhet të dini kur e bëni vetë është se afati i siguruesit nuk nis ditën që çoni letrën e parë:
„2. Për qëllim të pikës 1 të këtij neni, data e marrjes së kërkesës për dëmshpërblim quhet data e depozitimit të kërkesës së bashku me dokumentacionin e plotë shoqërues.“
Me fjalë të tjera, një dosje e mangët e shtyn gjithë procesin. Ligji i vë një detyrim edhe siguruesit, që t’ju lajmërojë shpejt për atë që mungon:
„5. Në rastet kur kërkesa e paraqitur nuk është e plotë, shoqëria e sigurimit i drejtohet kërkuesit me shkrim brenda 8 (tetë) ditëve kalendarike pas pranimit të kërkesës dhe kërkon plotësimin e dokumentacionit.“
Disa rregulla pune që ju kursejnë telashe kur e ndiqni vetë:
- Depozitoni me shkrim dhe merrni provë. Kërkoni numër protokolli ose vulë me datë mbi kopjen tuaj. Pa këtë provë, nuk keni si të llogaritni afatet.
- Mbani një dosje me kopje të çdo letre që çoni dhe që merrni, të renditura sipas datës.
- Përgjigjuni brenda pak ditësh nëse siguruesi ju kërkon dokumente shtesë, që afati të nisë sa më shpejt.
- Krahasoni shumën e ofruar me preventivin ose faturën para se të nënshkruani ndonjë gjë. Pse ky hap ka rëndësi të veçantë, e shpjegojmë te pse nuk duhet ta pranoni ofertën e parë të sigurimit.
- Mbani shënim afatet. Sa zgjat çdo hap në praktikë, e kemi trajtuar te sa zgjat procesi i dëmshpërblimit.
Kur siguruesi e mbyll trajtimin, përgjigjja ka dy forma. Nëse e pranon kërkesën, ai duhet t’ju njoftojë për masën e dëmshpërblimit që ka vlerësuar (Neni 10, pika 3). Nëse e refuzon, duhet t’jua thotë me shkrim, bashkë me shkaqet ligjore të refuzimit (Neni 10, pika 6). Në të dyja rastet, lexojeni njoftimin me qetësi dhe mos u përgjigjni në telefon në çast. Pyesni veten: a përputhet shuma me faturën ose me preventivin? A i shihni në njoftim të gjithë zërat që prisnit? A e kuptoni arsyen e refuzimit? Nëse përgjigjja për njërën nga këto pyetje është „jo“, rasti juaj ka dalë nga kategoria e thjeshtë dhe vlen të lexoni seksionin 5 më poshtë.
Të filluarit vetë nuk ju mbyll asnjë derë, me dy kushte. Së pari, të mos keni nënshkruar deklaratën e pranimit të shumës. Së dyti, të mos ketë kaluar afati i parashkrimit, për të cilin shihni sa vjet keni kohë të kërkoni dëmshpërblim. Nëse rasti ndërlikohet gjatë rrugës, kërkoni këshillë sapo e vini re, jo pasi të keni firmosur.
4. Ku qëndron pabarazia me shoqërinë e sigurimit
Shoqëria e sigurimit trajton dosje dëmshpërblimi çdo ditë. Shumica e njerëzve e bëjnë këtë një herë në jetë, shpesh kur janë ende të tronditur nga aksidenti. Kjo diferencë përvoje ndihet më shumë në tri pika.
Vlerësimi i dëmit
Shumën e dëmshpërblimit nuk e cakton as ju, as punonjësi që ju pret në sportel. E llogarit një vlerësues, sipas një metodologjie të caktuar:
„3. Përllogaritja e shumës së dëmshpërblimit kryhet nga një vlerësues i licencuar nga Autoriteti i Mbikëqyrjes Financiare.
4. Vlerësuesi e kryen vlerësimin sipas parimeve dhe metodologjisë së miratuar nga Autoriteti duke zbatuar parimin një vlerësim për një ngjarje sigurimi.“
Parimi „një vlerësim për një ngjarje sigurimi“ i jep këtij dokumenti peshë të madhe në dosje. Nëse mendoni se vlerësimi është i ulët, duhet ta kundërshtoni me argumente dhe me prova, si fatura, ekspertiza teknike ose dokumentacion mjekësor. Përshtypja që „më duket pak“ nuk mjafton. Për një person që nuk e njeh metodologjinë, është e vështirë të gjejë se ku qëndron gabimi.
Zërat e dëmit
Kur ka lëndime, dëmshpërblimi nuk është një shumë e vetme. Ligji e ndan dëmin jopasuror në disa zëra, secili me llogaritjen e vet. Ja si e përcakton zërin e parë:
„a) vlera e dëmit biologjik për çdo person të dëmtuar do të jetë jo më shumë se 110 000 (njëqind e dhjetë mijë) lekë për çdo 10% të shkallës së paaftësisë së përhershme, të pjesshme ose të plotë. Shuma e përfitimit e parashikuar në këtë pikë duhet të bazohet në moshën dhe shkallën e paaftësisë së të dëmtuarit;“
Vini re fjalët „jo më shumë se“: 110 000 lekë është kufiri i sipërm, jo shuma që i takon çdokujt. Shumën e cakton Rregullorja e AMF nr. 125/2021 sipas moshës dhe shkallës së paaftësisë (Neni 18, pika 3), nga 35 000 lekë për një person mbi 70 vjeç me paaftësi deri në 30%, deri në 110 000 lekë për një person deri në 20 vjeç me paaftësi mbi 30%. Këto shuma i lexojmë për çdo 10% paaftësi, së bashku me kufirin e pikës 2 të po këtij neni. Përveç dëmit biologjik, llogariten dëmi moral dhe dëmi ekzistencial, secili veçmas dhe në një raport të caktuar me dëmin biologjik sipas shkallës së paaftësisë, nga 3/4 deri në 3/2 (Rregullorja e AMF, Neni 19, pika 2, shkronja a, dhe Neni 20, pika 2, shkronja a). Në disa raste llogariten edhe zërat e familjarëve. Shkalla e paaftësisë, të cilën e jep KMCAP-i ose komisioni mjekësor i shoqërisë së sigurimit (Rregullorja e AMF, Neni 14, pika 5), ndikon te të gjithë këta zëra; dokumentimi i dëmtimit ka rëndësi përmes kësaj shkalle, jo si faktor më vete. Të gjithë këta zëra i kemi përshkruar te llojet e dëmeve që mbulon sigurimi. Kur e ndiqni vetë, rreziku më i madh është që një zë i tërë dëmi të mbetet pa u kërkuar fare.
Nënshkrimi që mbyll dosjen
Pika e tretë është më e rënda, sepse nuk ka kthim pas:
„9. Ekzekutimi i vlerës së dëmshpërblimit që rrjedh nga kontrata e sigurimit të detyrueshëm dhe deklarimi formal i pranimit të vlerës nga pala e dëmtuar ose përfituese, shuajnë përfundimisht detyrimin e shoqërisë së sigurimit. Pala përfituese e dëmshpërblimit nuk ka të drejtë të kërkojë vlerë tjetër dëmshpërblimi, të ndryshme nga ajo që ka pranuar me vullnet të lirë nëpërmjet nënshkrimit të marrëveshjes dhe/ose deklaratës së pranimit të vlerës.“
Nëse e nënshkruani deklaratën dhe më vonë kuptoni se shuma nuk mbulonte gjithçka, ligji nuk ju lë të kërkoni diferencën. Ky është gabimi që kushton më shtrenjtë për ata që e ndjekin dosjen vetë.
5. Gjashtë situata ku nuk ia vlen ta bëni vetë
Në këto raste, edhe një person i kujdesshëm e ka të vështirë të mbrohet i vetëm përballë siguruesit. Të drejtën nuk e humbni nëse e bëni vetë, por rreziku për të marrë më pak sesa ju takon rritet ndjeshëm.
Sapo ka dëmtim të shëndetit, dosja ndryshon natyrë. Duhen raporte mjekësore, ndoshta vlerësim i shkallës së paaftësisë, llogaritje e të ardhurave të humbura sipas Nenit 25, pika 3, dhe zërat e dëmit jopasuror sipas Nenit 25, pika 4. Nëse dëmtimi nuk është stabilizuar ende, një marrëveshje e shpejtë mund të mos përfshijë pasojat që shfaqen më vonë.
Kur ka vdekje, secili prej familjarëve ka zërat e vet sipas Nenit 25, pika 4, shkronjat „dh“ dhe „e“, dhe dëmi pasuror llogaritet sipas pikës 3, shkronja „b“. Familja është në zi dhe nuk është momenti për të negociuar shifra me siguruesin. Kush ka të drejtë dhe për çfarë, e shpjegojmë te kush e merr dëmshpërblimin kur dikush vdes në aksident.
Drejtuesi tjetër e mohon, nuk keni Raport Europian të nënshkruar nga të dy, ose procesverbali i policisë nuk e pasqyron mirë ngjarjen. Këtu duhen prova: dëshmitarë, pamje filmike, fotografi të vendit, ndonjëherë ekspertizë teknike për dinamikën e aksidentit. Për mënyrën si përcaktohet faji, shihni kush është fajtor në aksidentin ndërmjet dy makinave.
Në këto raste kërkesa nuk ndjek rrugën e zakonshme dhe disa mbrojtje të Nenit 10 nuk vlejnë, siç tregon citimi më poshtë. Procedurat e veçanta, përfshirë rolin e Byrosë dhe kartonin jeshil, i kemi trajtuar te procedurat speciale të dëmshpërblimit.
„11. Afatet sipas pikës 1 të këtij neni dhe e drejta e palës së dëmtuar për përfitimin e interesit të pagueshëm për mosrespektim të këtyre afateve nuk zbatohen për rastet e aksidenteve ku janë përfshirë mjetet motorike të regjistruara jashtë shtetit dhe të pajisura me karton jeshil, si dhe për rastet e aksidenteve ku janë përfshirë mjete motorike të pasiguruara dhe të paindentifikuara sipas nenit 41 të këtij ligji.“
Nëse shuma ju duket e ulët, ose nuk e kuptoni si është llogaritur, kjo është pikërisht koha për të pyetur, para nënshkrimit dhe jo pas tij. Arsyet pse oferta e parë shpesh nuk mbulon gjithçka, i kemi shpjeguar në artikullin për ofertën e parë të sigurimit.
Siguruesi duhet t’ju njoftojë me shkrim për refuzimin dhe për shkaqet ligjore të tij (Neni 10, pika 6). Nga ky moment, rruga kalon nëpër ankim te shoqëria, ankim te AMF-ja ose padi civile. Për ankimin, shihni si të bëni ankim te AMF. Padia është e drejta juaj, por është hapi më teknik i gjithë procesit.
„10. Në rast se shoqëria e sigurimit nuk i përgjigjet palës së dëmtuar brenda afatit të përcaktuar në pikën 1 të këtij neni, dhe/ose pala e dëmtuar nuk është dakord me masën e dëmshpërblimit të ofruar nga shoqëria e sigurimit dhe/ose pala e dëmtuar nuk është dakord me shkaqet e refuzimit të dëmshpërblimit nga shoqëria e sigurimit, vetëm në këto raste pala e dëmtuar ka të drejtë të ngrejë padi civile kundër shoqërisë së sigurimit.“
6. Tabela e vendimit: vetë apo me ndihmë?
Gjeni situatën që i ngjan më shumë rastit tuaj. Nëse rasti juaj përputhet me më shumë se një rresht, vlen rreshti më i rëndë.
| Situata | A ia dilni vetë? | Pse (baza ligjore) |
|---|---|---|
| Dëm vetëm material deri në 30 000 lekë, të dy drejtuesit dakord | Po, zakonisht | Mjafton Raporti Europian i nënshkruar nga të dy (Neni 14, pika 2) |
| Dëm vetëm material deri në 100 000 lekë, faj i qartë | Po, zakonisht | Pagesa bëhet brenda 14 ditëve kalendarike (Neni 12) |
| Dëm vetëm material mbi 100 000 lekë, faj i qartë | Mundeni, me kujdes | Afati 30-ditor (Neni 10, pika 1, shkronja b); vlerësimi i dëmit ka peshë të madhe (Neni 11, pikat 3 dhe 4) |
| Lëndime të lehta, pa paaftësi të përhershme | Me kujdes; pyesni para se të nënshkruani | Ka zëra për paaftësinë e përkohshme (Neni 25, pika 4, shkronjat ë dhe f); nënshkrimi e mbyll dosjen (Neni 10, pika 9) |
| Paaftësi e përhershme ose dëmtime të rënda | Jo | Dëm biologjik, moral, ekzistencial dhe zëra për familjarët (Neni 25, pika 4, shkronjat a deri në d) |
| Vdekje e një të afërmi | Jo | Çdo familjar ka zërat e vet (Neni 25, pika 4, shkronjat dh dhe e); dëmi pasuror sipas Nenit 25, pika 3, shkronja b |
| Faji kontestohet | Jo | Pa marrëveshje mes drejtuesve duhet procesverbali i Policisë Rrugore (Neni 14, pikat 2 dhe 5) dhe prova të tjera |
| Mjet i pasiguruar, i paidentifikuar ose i huaj me karton jeshil | Jo | Afatet e Nenit 10, pika 1, dhe interesi për vonesë nuk zbatohen (Neni 10, pika 11) |
| Oferta nuk ju bind ose nuk e kuptoni | Jo, jo para se ta nënshkruani | Pas nënshkrimit nuk mund të kërkoni vlerë tjetër (Neni 10, pika 9) |
| Kërkesa u refuzua ose siguruesi nuk u përgjigj në afat | Jo | Pas njoftimit të refuzimit mund të bëni ankim te shoqëria (Neni 10, pika 7). Kur siguruesi nuk përgjigjet në afat ose kur nuk jeni dakord me shkaqet e refuzimit, keni të drejtë të ngrini padi civile (Neni 10, pika 10) |
Tabela nuk e zëvendëson një vlerësim të rastit tuaj. Ajo ju tregon vetëm kur rreziku është i vogël dhe kur është i madh.
7. Çfarë bën konkretisht një përfaqësues për ju
Një përfaqësues nuk ka asnjë të drejtë që ju nuk e keni. Ai bën të njëjtat hapa që do t’i bënit vetë, por me njerëz që i njohin metodologjinë e vlerësimit, dokumentet dhe afatet. Te Valore, puna ndahet në pesë hapa:
- Studimi i çështjes. Lexohen dokumentet që keni, rindërtohet ngjarja dhe shihet çfarë mungon për ta mbështetur kërkesën.
- Mbledhja e dokumentacionit. Mblidhen raportet mjekësore, procesverbali, faturat dhe provat e tjera, që kërkesa të depozitohet e plotë dhe afati i Nenit 10 të nisë pa vonesa.
- Vlerësimi i dëmit. Përgatitet një memorandum për shoqërinë e sigurimit, ku dëmi ndahet në zërat që parashikon Neni 25.
- Negociata në vazhdim. Vlerësimi dhe oferta e siguruesit diskutohen me argumente dhe prova, jo me përshtypje.
- Mbyllja e negociatës. Para çdo nënshkrimi, ju e dini çfarë përfshin shuma dhe çfarë mbyll ajo sipas Nenit 10, pika 9.
Valore është një shoqëri e specializuar në dëmshpërblimin nga aksidentet rrugore. Prej më shumë se 28 vitesh, ekipi menaxhon çështje dëmshpërblimi në fushën civile dhe penale, dhe sot përfshin mbi 400 profesionistë: avokatë, konsulentë ligjorë, ekspertë teknikë, inxhinierë të aksidenteve, mjekë ligjorë, psikologë dhe psikiatër ligjorë. Në situatat 1 deri në 6 të këtij artikulli, këta janë pikërisht njerëzit që i duhen dosjes suaj. Mënyra si funksionon kjo për ju është e thjeshtë: konsultimi është falas, ne përballojmë shpenzimet e nevojshme të çështjes, dhe pagesa jonë vjen vetëm në rast rezultati. Më shumë rreth ekipit gjeni te faqja kush jemi.
Përfundim
Ligji Nr. 32/2021 ju lejon ta kërkoni dëmshpërblimin vetë, të ankoheni vetë dhe, nëse duhet, të ngrini padi. Për një përplasje të vogël me dëm vetëm material, faj të qartë dhe dokumente të plota, kjo është shpesh rruga më e shpejtë. Kur ka lëndime, vdekje, faj të kontestuar, mjet të pasiguruar ose të huaj, ofertë që nuk ju bind ose refuzim, pabarazia me siguruesin ndihet seriozisht. Në çdo rast, mos nënshkruani deklaratën e pranimit pa e ditur saktë çfarë mbyll ajo, sepse, sipas Nenit 10, pika 9, pas nënshkrimit nuk ka rikthim.
Pse Valore
Jemi në krahun tuaj, jo të sigurimeve
Nëse ende nuk e keni vendosur a do ta ndiqni dosjen vetë, flisni me ne para se të nënshkruani ndonjë gjë.
- Mbi 28 vjet përvojëPrej më shumë se 28 vitesh menaxhojmë çështje dëmshpërblimi në fushën civile dhe penale.
- Mbi 400 profesionistëNë ekipin tonë punojnë avokatë, konsulentë ligjorë, inxhinierë të aksidenteve, mjekë ligjorë dhe psikologë.
- Konsultimi është falasNa tregoni çfarë ndodhi. Për konsultimin nuk paguani asgjë.
- Pagesë vetëm në rast rezultatiPagesa jonë është përqindje e dëmshpërblimit që merrni dhe caktohet kur na e besoni çështjen. Të gjitha shpenzimet e nevojshme i përballojmë ne.
- Në dispozicion 24 orë në ditëKonsulentët tanë ju takojnë në shtëpi ose me video-call. Jemi gati të ndërhyjmë në të gjithë Shqipërinë.
- I njëjti sistem si në ItaliSistemin e strukturuar dhe të certifikuar që zbatojmë në Itali, tani e ofrojmë edhe për Shqipërinë.
Tiranë, Bulevardi Dëshmorët e Kombit, Kullat Binjake, kulla 1, kati 10, dera 33 · info@valore.al
Lexoni gjithashtu: